MARYJNY MIESIĄC MAJ
MARYJNY MIESIĄC MAJ: O TRADYCJI NABOŻEŃSTW MAJOWYCH W KOŚCIELE,
PRZY KRZYŻACH NA UL. DŁUGIEJ I W NOWEJ WIOSCE ORAZ PRZY KAPLICZCE NA PIWONI.
Kiedy zaczyna się miesiąc maj, w wielu zakątkach naszego kraju, przy przydrożnych kapliczkach, krzyżach i w kościołach, rozbrzmiewają piękne, maryjne pieśni. Maj jest miesiącem szczególnie poświęconym czci Matki Bożej, a nabożeństwa majowe na stałe wpisały się w krajobraz Polski. To nasza polska, niezwykle bogata tradycja. W Polsce pierwsze odnotowane nabożeństwa majowe zostały wprowadzone w 1838 roku przez jezuitów w Tarnopolu.
W 1859 roku papież Pius IX zatwierdził obowiązującą do czasów współczesnych formę nabożeństwa majowego składającego się z Litanii Loretańskiej, nauki kapłana oraz uroczystego błogosławieństwa Najświętszym Sakramentem w kościele. Jest to zazwyczaj nabożeństwo śpiewane, którego sercem jest właśnie Litania Loretańska, po której następują modlitwy oraz pieśni maryjne.
Nabożeństwa majowe ku czci Maryi odprawiane są codziennie w maju w kościele św. Macieja Ap. po Mszy św. wieczornej oraz przy krzyżach na ulicy Długiej, na Nowej Wiosce i przy kapliczce na Piwoni.
Nabożeństwa majowe przy ulicy Długiej od zawsze są śpiewane pod krzyżem stojącym przy posesji Państwa Nowaków. Nikt już nie pamięta, kto i dlaczego go postawił – krzyż ten na stałe wpisał się jednak w krajobraz z duchową historią tego miejsca. W dni powszednie Majówki odbywają się o godz. 19.00, natomiast w niedziele i święta o godz. 17.00. Uczestniczą w nich głównie panie z najbliższego sąsiedztwa, a modlitwie przewodzi Helena Nowak, która troszczy się również o krzyż i ozdabia go kwiatami. Podczas nabożeństwa uczestniczki odmawiają Litanię do Matki Bożej oraz śpiewają pieśni maryjne, m.in. „O Maryjo witam Cię”, „Chwalcie łąki umajone” oraz „Po górach, dolinach”. Na zakończenie śpiewany jest Apel Jasnogórski, a modlitwa zawsze obejmuje również intencję za zmarłych. Panie korzystają ze śpiewnika mogilskiego, sięgają także po nowe pieśni, wzbogacając tę piękną tradycję. Tradycja ta sięga niepamiętnych czasów – dawniej majówki prowadziły młode dziewczęta, dziś są to przede wszystkim członkinie Żywego Różańca. Jest to piękny zwyczaj, przekazywany z pokolenia na pokolenie, stanowiący ważny element lokalnej wspólnoty i pobożności.
Na Nowej Wiosce również pielęgnowana jest tradycja nabożeństw majowych, odprawianych przy Krzyżu. Początkowo Krzyż był drewniany, obecnie jest metalowy i osadzony na murowanej, mozaikowej podstawie. Tradycja śpiewania przy Krzyżu sięga dawnych czasów. Uczestniczkami nabożeństw są kobiety należące do koła różańcowego, jak również osoby spoza niego. Nabożeństwa odbywają się codziennie w dni powszednie o godz. 18.00, a w niedziele o godz. 15.00. Całe nabożeństwo majowe jest odśpiewywane. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że zachowany został tradycyjny styl wykonywania pieśni maryjnych. Panie rozpoczynają nabożeństwo pieśnią „O Maryjo, witam Cię”, następnie odmawiają dziesiątkę różańca i śpiewają Litanię do Matki Bożej. Później wykonują modlitwę „Pod Twoją obronę” oraz pieśni maryjne. Nabożeństwo majowe prowadzi Janina Gruszka, która zajmuje się również doborem pieśni. Starannie wybiera utwory tak, aby śpiewane każdego dnia pieśni się nie powtarzały. Teksty pieśni pochodzą z książeczek do nabożeństwa oraz starych zeszytów prowadzonych jeszcze w dawnych czasach. Znajdują się w nich pieśni, których nie można znaleźć w tradycyjnych książeczkach do nabożeństwa. Wśród wykonywanych utworów są m.in.: „Chwalcie łąki umajone”, „Po górach, dolinach”, „Z dawna Polski”, „Różańcowa Pani Nieba i Ziemi”, „Cześć Maryi”, „Do Ciebie, Matko”, „Gwiazdo śliczna”, „Już od rana rozśpiewana”, „Królowej Anielskiej śpiewajmy” oraz „Idźmy, tulmy się jak dziatki”. Na zakończenie wykonywana jest jedna z pieśni: „Dobranoc, Głowo Święta”, „Zapada zmrok” lub „O Maryjo, żegnam Cię”. Obowiązkowym elementem na zakończenie są także wezwania do Matki Bożej: „Pozdrawiajmy, wychwalajmy Pannę Przenajświętszą”.
Majówki przy kapliczce na Piwoni mają bardzo długa historię. Najstarsze mieszkanki wspominają, jak śpiewały tu pieśni maryjne jeszcze będąc dziećmi. Frekwencja była duża, starsze kobiety, dzieci i młodzież również ta męska przychodziła w ciepłe majowe wieczory pod kapliczkę, aby modlić się i śpiewać na chwałę Matki Boskiej. Zawsze była odśpiewywana lub odmawiana Litania Loretańska do Najświętszej Maryi Panny. Pieśni też tradycyjne przetrwały do dziś: „Chwalcie łąki umajone”, „Do twej dążym kaplicy”, „Gwiazdo śliczna, wspaniała”, „ Królowej Anielskiej śpiewajmy”, „Serdeczna Matko”, „Po górach dolinach”, „O której berła ląd i morze słucha”, „Zdrowaś Maryjo”, „Czarna Madonna” i wiele innych. Z czasem pojawiały się nowe pieśni, które też chętnie były śpiewane. Najstarsza śpiewająca seniorka ma dziś 91 lat. Nabożeństwa majowe przy kapliczce odbywają się codziennie o godz. 18.00.
Nasze mamy, babcie, prababcie i wcześniejsze pokolenia codziennie gromadziły się przy przydrożnych kapliczkach, krzyżach, aby odśpiewać Litanię Loretańską i pieśni maryjne. Nie zgubmy tej przepięknej tradycji, bo tradycja buduje tożsamość narodową, regionalną, rodzinną, łącząc przeszłość z teraźniejszością. Tradycja jest żywa, gdy jest kultywowana i przekazywana dalej.
Serdecznie zapraszamy przez cały miesiąc maj wszystkich chętnych do wspólnej modlitwy w kościele, przy krzyżach i kapliczce, aby każdego roku rozbrzmiewał w tych miejscach śpiew ku czci Matki Bożej. Dziękujemy za pomoc w zebraniu materiałów źródłowych paniom: Lidii Lubińskiej, Małgorzacie Miłoch, Oldze Myrcie, Hilarze Surmie.
